хлеба... Ну, кушай, швагер!»
[584]
Узяў яму у?резаў хлеба; ён узяў хлеба і зёрнушко бобу, падзяржаў і палажыў. 
Змей гаворыць: «Верно ты, швагер, сыт, бо ты гардзыш
[585]
маім хлебом і солью. Пайдзем же цяпер пасмотрым: ці ты багачэ, ці я?»


І павёў яго па ўсем харомам, і есць у яго ўсякого добра відімо і невідімо! 
Павёў яго ў конюшню к лошадзям, і стоіць у яго дванаццаць жарабцоў, і ўсякой 
жарабец на дванаццаць цяпоў прыкован. «Ну что, швагер, ты багачэ ілі я?» Ён яму 
атвечаець: «У мяне того трэцяй долі няма, што ў швагра». — «Ну, пайдзі же за 
мною; я цябе пакажу штуку». І прыводзіць яго к калодзі — чатыры сажні талщыны, 
а дванаццаць дліны. «Ці відзіш ты, швагре, тую калоду?» Ён яму гаворыць: 
«Віджу». — «Еслі ты яну без тапара парубаеш, а без агню спаліш, так пайдзеш 
дамой». А ён гаворыць: «Хоць сейчас ты мяне парубі, а я гэтаго не зраблю». — 
«Кагда ж ты гэтаго не здзелаеш, полно цябе сюда хадзіць дураку-мужыку, 
салам’яному языку; а ты за мною пабратаўся! Калі ты мне брат, то і свыня 
сястра! Ты не толькі за мною рэчі гаворыць, не доўжен на мяне глазом 
пасматрець; бо ты не достоін сюда хадзіць і мой дом пакасціць!» І ўбіў яго і 
глазы выняў, ўложыў ў чарапок, а яго ўзяў за воласы і павесіў на бельцы
[586]
.

Цяпер і другой брат тоже пашоў шукаць сваей сястры і нашоў яну на дварэ ў змея. 
Яна яму гаворыць: «Ах, брат! Уб’ёць ён і цябе так, як першаго». — «Пущай уб’ёць,
 абы я з табою відзеўся!» — «Пастой же тут; я пайду запытаюся, што ён скажэ?» І 
прыходзіць яна к змею ў спальню. Ён устаёць із сваей койкі: «Што скажэшь, 
жонка? Віжу я твой усердный від і пакорнае ліцо». — «Ах, мілый мой муж! Што бы 
ты рабіў, каб втарой мой брат ў госці прышоў?» — «Што б я рабіў? За госця 
прыняў бы». Яна гаворыць: «Можэ прынялі б яго так, як першага?» — «Я першаго 
ўбіў, бо ён за мною грубіў, не ўмеў за мною честно абхадзіцца. Пущай прыходзіць,
 гэтаго я прыму»,

Яна выходзіць на двор і гаворыць брату: «Пакорно абхадзісь!» — «Давай, жонка, — 
гаворыць змей, — жалезного бобу і жалезного хлеба». Яна прыносіць поўхлеба і 
чашку бобу. «Бо старшы твой брат недаволен быў, то можэ мало было; возьмі гэта, 
а прынесі больш». А госць і ў рукі не ўзяў, гаворыць: «Пакорнейше благадару, 
швагер, бо я есць не хачу». — «Пайдзем же мы, швагре, пасмотрым на маё 
багацтва: ці ты багачэ, ці я?» І павёў яго по ўсем сваім харомам, і відзіць ён, 
што змей багат, багат незлічымо!
[587]
. Прыводзіць яго змей ў сваю багатырскую канюшню: стаіць дванаццаць жаробцоў, і 
каждая лошадзь на дванаццаць цяпоў прыкована. Ён гаворыць змею, што у мяне 
трэцяй долі таго няма. «Ну, пайдзі ж, я табе пакажу штуку!» І паказаў яму 
калоду чатыры сажені талщыны, а дванаццаць дліны, і гаворыць: «Відзішь ты тую 
калоду? Еслі ты без тапара яну парубаеш, без агня спаліш, то пайдзеш дадому, а 
не то — будзеш вісець з братом». Швагер яму сказаў: «Хоць сейчас убій, а не 
зраблю гэтага!» Тада змей яго убіў, вмесця воласы звязаў і цераз бельку 
перакінуў.

Прыходзіць ён у сваі палаты і відзіць жонку ў бальшой таске і ў жалобе. «Ах, 
мужу ты мой, мужу, што ты мне зрабіў? Братоў ўбіў; я не маю больше ні роду, ні 
племені, толькі айца і маць. Предай і мяне злой смерці, пущай не буду жыць!» — 
«Нет, мілая! Я табе таго не здзелаю; а калі б дастаў айця і маць, то і іх ўбіў 
бы: то б ты ні об ком не думала і весе?льшая была б! Пущай же яны живуць і 
клоцця жуюць, а мы хлеб, бо ў іх нет».

Пашла матка по? ваду; ўзяўшы ведра і набраўшы вады, ідзець дадому і вельмі 
плачэ, і думаець яна сабе усерднымі думкамі: «Ах, боже мой! Чаго я цяпер 
даждалася на старасці». Ўзяў гасподь яё усердное ўздыханіе, і ўдруг відзіць 
яна: каціцца гароховае зёрнушко. Яна думаець сабе: «Гэта дар божый!» Узяла яго 
і з’ела. З гэтаго зёрнушка ўдруг завязаўся ў яё рабёнак, і, вынасіўшы свае 
время, дажідаець, што доўжен ён нарадзіцца на сей свет. Вот палягли спаць, і ў 
самое паўночнае время на ўтіхомірыі
[588]
гласіць у яё брюхе чалавечаскім голасам: «Не сподзевайсе
[589]
мяне, маманька, ў скорае время, бо я защытнік буду вам і добрым людзям». 
Панасіла яго шчэ несколькі врэмені, і раждаецца ён на сей свет і расцёць не па 
гадам, а па часам, як пшоннае цесто на дрожджах: і пестуюцца и цэлуюцца з ім, 
як не нада лучше, і даюць яго ў школу: каторые учылісе гадов по тры-чатыры, а 
ён узнаў ў адзін год, і не стало яму граматы. Прыходзіць ён з учыліща к айцу і 
мацярі: «Ну, татанька і маманька, благатворыце маіх учытелей, бо уж мне хадзіць 
в учыліще поўно. Я, благадара бога, знаю больше іх. І прошу вас з усем усердіем 
сказаць мне праўду: какой я у вас есць? Чы я раждзён первый, чы паследній?» Яны 
гавораць: «Ах, сыну наш мілы, ты ў нас паследній», — і сказали яму па істіннай 
праўдзе, што ў яго было? два брата і сястра. «А гдзе ж яны дзеліся? Калі 
памерлі, то я не супратіўнік богу, а калі што зрабілосе от худых людзей, то я 
магу ўзыскаць». Яны яму гавораць: «Ах, сыну наш мілы! Як же ты уйдзеш і нас пры