всі поїв. Змій каже: «Молодец! Ну, тепер чи будем биться, чи мириться?» — 
«Будем биться! Я з тобою не хо?чу мириться». — «Дми
[574]
ток», — каже змій. «Дми ти, — каже Покотигорошко, — бо ти в своїм добрі хазяїн, 
а не я». От змій як дунув — ток у його став чавунний; а Покотигорошко як дунув 
— ток у його став мідний. От Покотигорошко як дав змію булавою, так змій став 
по коліна в землі; ударив другий раз — і убив змія. Тоді узяв змія, 
посік-порубав, на попіл перевіяв; братів з-під каменя ізвернув, забрав їх і 
сестру да й пішов додому. Батько і мати були раді!





№134
[575]


Неўкаторам царстве і неўкаторам гасударстве, на моры-акіяні, на остраве на 
Буяні, стаіць дуб зелёны, а пад дубам бык печоны, і ў яго баку нож точоны: 
сейчас ножык добываецца — ізволь кушаць! І то яшчэ ні казка, толькі прыказка; а 
хто маю казку будзе слухаць, так таму собаль, і куніца, і прыкрасная дзевіца, 
сто рублёў на свадзьбу, а пяцьдзесят на прагулянье.

Быў сабе мужык і быў ў яго салам’яны язык ‹?›, і меў ён два сына і адну дочь, 
хоця яка стану
[576]
простага, але неопісанной красоты. Айцец і маць былі дастаточны; паработа?лі 
яны свае хлебопашество сваім парадком во времені, і іх айцец гаворыць сынам: 
«Дзеці! Не нада спадзевацца
[577]
на гэта, што есць, ні спадзевацца на гэта, што зроблена, а нада шчэ 
прызапасіцца: пущай будзе!»


Адпраўляюцца яны ў чужое панство на хлебопашество і бяруць хлеба на тры дні. 
«Кагда вы тот хлеб з’ядзіце, вам сястра прынясець больш». А ім было ідці так, 
як бы цераз Горадзілоўскі лес. Сястра і гаворыць ім, што я не буду знаць, куда 
несці вам есці. Старшы брат гаворыць: «Мы будзем для цябе дарогу адзначаць, 
будзем салому трусіць
[578]
, — па гэтай дарозе просто к нам прыдзеш». І яны пашлі і дарогу адзначылі; а ў 
том лесе быў глаўны змей і тые разгаворы слыхаў и переслаў дарогу ў свой дварец.



Як вышло тры дні, адпраўляецца яна к ным з абедом; пашла яна і прыходзіць 
просто ў змеіны дварец, пацерала
[579]
пуць-дарогу і гаворыць: «Куды я зайшла?» Выходзіць к ёй сямігаловай змей і 
гаворыць: «Пайдзі, пайдзі сюда, умница! Я цябе даўно дажыдаў, я до цябе даўно 
дабіраўся; ну як ты харошага айца і мацяры, яны цябе трымалі
[580]
пад бальшым надзором, і я не мог до цябе дабіцца. Я бы не сматреў, што ты 
простага роду, я бы табою не брезгаваў, даўно была бы мая... а уж цяпер іменно 
мая! Забывай айца і маць, бо ты уже іх відзець не будзеш; а ў мяне будзеш ты 
ўсем давольна».


Брацця яё пахали тры дні, і не стало ім піщы; яны бросілі пахаць і прыходзяць 
дамой і з вяликаю гразою к айцу і мацяры: «Адчаго вы не прыслалі піщы?» Айцец 
гаворыць, што вам сястра панесла такого-то дні. Яны гавораць к айцу: «Кагда ёй 
ужо няма, то і не будзе!» — «Я пайду, — сказаў адзін, — сваю сястру шукаць
[581]
; хоць жызнь сваю палажу, а пайду шукаць». Айцец гаворыць: «Не йдзі, сынок, бо 
сваю жызнь кончыш, а ёй ужо не увідзіш». А ён гаворыць: «Пайду!» І прыходзіць 
ён к гэтаму самаму змею і відзіць яну на дварэ. Яна яму гаворыць: «Зачім ты 
сюда прышоў? Ты сваю галаву паложыш. Я цяпер няшчасная, я цяпер не твая сястра, 
а ты не мой брат! Папалася я ў катаржны рукі». Брат гаворыць: «Пущай же я 
здзесь пагібну, абы
[582]
я на цябе насматреўся». Яна яму гаворыць: «Пастой ты здзесь; а я пайду спрашу, 
што ён скажэ, што ты прышоў ў госці».


Прыходзіць яна к змею ў спальню: «Што бы ты, душенька, дзелаў, каб мой старшы 
брат ў госці прышоў?» Ён гаворыць: «За госця прыняў бы». Яна вышла і уводзіць 
яго ў горніцу; он устаёць із койкі сваей і зачаў годоваць
[583]
яго, як добрый чалавек. «Ступай, жонка, прынясі жалезного бобу і жалезного