Вот приезжают они к Водяному царю. Водяной царь приказал натопить докрасна 
чугунну ли, железну ли баню и виноватого посадить туда. Барин перепугался, душа 
в пятки ушла! Смертонька приходит! А у Ивана-царевича остался с тех кораблей
[502]
какой-то человек, увидел, что Иван-царевич не простого роду, и стал у него 
служить. Иван-царевич и послал его: «Ступай, просиди в бане». Тот сейчас 
сбегал; ему — дьявол то и есть — ничего там не делается, прибежал обратно 
невредим. Виноватого опять потребовали, теперь уж к самому Водяному царю; 
барина увели. Уж его ругал-ругал, бил-бил Водяной царь и велел прогнать. 
Поехали обратно.

Барин дома пуще еще стал гордиться и не отходит от царя, приступает, чтобы 
сделал свадьбу. Царь просватал; назначили день, когда быть свадьбе. Барин — где 
поднялся?! Рукой не достанешь! Никто близко не подходи! А царевна говорит отцу: 
«Батюшка! Вели собрать всех солдат; я хочу смотреть их». Тотчас солдат собрали. 
Марфа-царевна и пошла, всех обошла и доходит до Ивана-царевича, взглянула на 
щеку и видит рубец, как она ножичком его резнула; берет она Ивана-царевича за 
руку и ведет к отцу: «Вот, батюшка, кто меня избавил от змиев; я не знала — кто 
он, а теперь узнала по рубцу на щеке. Барин-от сидел с солдатами на лесу!» Тут 
же солдат тех спросили: сидели ли они на лесу? Они сказали: «Правда, ваше 
царско величество! Барин был еле жив, не годен!» Того разу его разжаловали и 
послали в ссылку; а Иван-царевич обвенчался на Марфе-царевне, стал жить да быть 
и хлеб жевать.





Масенжны дзядок
[503]





№126
[504]



Быў сабе гаспадар і меў трох сыноў: двох разумных, а трэці дурань. Да таго 
гаспадара упадзілося
[505]
нешто ў пшаніцу і што дзень — по моргу
[506]
з’едало. Паслаў той гаспадар на першую ноч старшага сына вартаваць
[507]
; ён пашоў, сідзеў, сідзеў, а пад самы дзень заснуў і рана, як устаў, то 
пшаніцу знашоў нецэлую. На другую ноч пашоў серэдні, і ён таксама заснуў пад 
дзень — і нешто з’ело пшаніцу. На трэцюю ноч пашоў дурань; ён, як толькі прышоў,
 так з вечара і лёг спаць, а пад дзень устаў і сядзіць — аж прылятае пташка. Ён 
падкраўся і злавіў тую пташку і ўсадзіў ў мех, і сам лёг спаць.


На другі дзень рано прыходзяць браты старшые глядзець пшаніцы — аж пшаніца 
цэлая, а дурань спіць. Яны пабудзілі дурня і сталі пытаць: «Чаму сягоння цэлая 
пшаніца?» Ён расказаў братам усе, як было, і паказаў пташку, каторая сідзела ў 
меху. Яны адабралі ад дурня тую пташку і паняслі бацьку на паказ. Прышоўшы да 
бацька, яны сказалі, што дурань спіць і што яны злавілі пташку, каторая сядзела 
на пшаніцы і ела. Бацька, разглядзеўшы тую пташку, панес её да круля. Круль 
узяў пташку, заплаціў за яё мужыку і казаў замкнуць да склепу
[508]
, а ключ аддаў жонцы.


Сядзела тая пташка, сядзела ў склепе, аж падбег пад дзвері маленкі кралевіч. 
Дак тая пташка зачыная прасіць у кралевіча чалавечаскім голасам, каб ён яё 
выпусціў. «Як же я магу выпусціць, калі ключ ад склепу ў маей маткі на шыі?» — 
сказаў кралевіч. «Вазьмі падлащыся
[509]
да маткі, адкрадзі ключ і мяне выпусці», — сказала пташка. Той кралевіч так і 
зрабіў: прышоў да маткі, зачаў песціцца
[510]
, адкраў ключ і выпусціў тую пташку; а тая пташка — то быў масенжны дзядок, і 
ён, выходзячы з склепу, сказаў кралевічу: «Як чаго табе будзе трэба, то толькі 
выйдзі на двор і скажы: масенжны дзедку, памажы? мне! — то я за?раз прыстаўлюся,
 і чаго толькі будзе трэба, то ўсё зраблю».


На другі дзень круль паспрашаў гасцей, каб паглядзелі такой дзіўнай пташкі.